NGUYÊN TẮC ĐA DẠNG HÓA, XÃ HỘI HÓA HOẠT ĐỘNG AN SINH XÃ HỘI

       1. Cơ sở việc xây dựng nguyên tắc đa dạng hóa, xã hội hóa hoạt động an sinh xã hội   

         Với mục tiêu hướng tới một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh hoạt động an sinh xã hội giữ một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo cho sự phát triển con người cũng như thúc đẩy công bằng và tiến bộ, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân. Hoạt động an sinh xã hội góp phần đảm bảo thu nhập và đời sống cho các công dân trong xã hội với phương thức hoạt động là thông qua các biện pháp công cộng, nhằm tạo ra sự “an sinh” cho mọi thành viên trong xã hội và vì vậy mà an sinh xã hội mà tính xã hội và tính nhân văn sâu sắc.

          Có thể nhận thấy, trong cuộc sống con người luôn luôn tồn tại những rủi ro mà chúng ta không thể lường trước được: ví dụ như khi đi trên đường đi làm về bất ngờ bị tai nạn giao thông,… chính vì vậy, con người luôn đòi hòi cần phải có sự bảo vệ theo một cách nhất định làm hạn chế những tổn hại do những rủi ro không đáng có gây ra, đó là việc đảm bảo các mục tiêu an sinh xã hội như chăm sóc sức khỏe, ốm đau do tai nạn hay rủi ro gây ra. Chính sự đa dạng của các yếu tố rủi ro dẫn đến sự đa dạng của các hình thức anh sinh xã hội với các hình thức bảo vệ phù hợp, các đối tượng cần bảo đảm thu nhập, có đối tượng cần trợ giúp để vượt qua tình trạng nguy kịch của cuộc sống những cũng có đối tượng cần sự nâng đỡ, động viên tinh thần, tạo cơ hội vươn lên hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, không phải lúc nào và bao giờ các nhu cầu an sinh xã hội cũng giống nhau, thậm trí cùng một nhóm đối tượng có cùng nguyên nhân rủi ro. Chính vì thế, chế độ an sinh xã hội cần phải đa dạng hóa hoạt động dưới các phương thức khác nhau mới đảm bảo mục đích, công bằng và an toàn chung xã hội. Nghĩa là cần bảo đảm sao cho các chế động an sinh xã hội phải thực sự là “tấm lá chắn”, là “lưới an toàn” của xã hội. Tuy nhiên, cần phải lưu ý rằng dù sao các chế độ trợ giúp, các mức trợ cấp cũng phải trên cơ sở nhu cầu thực tế và không thể thoát ly được khả năng và điều kiện kinh tế – xã hội của đất nước trong từng giai đoạn.

2. Nội dung đa dạng hóa, xã hội hóa hoạt động an sinh xã hội

          Nguyên tắc đa dạng hóa, xã hội hóa các hoạt động an sinh xã hội được thể hiện rõ nhất trong quy định nội dung của pháp luật an sinh xã hội với đa dạng các chế độ trợ cấp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, tai nạn lao động, ưu đãi xã hội, trợ cấp dành cho người có công,… được hình thành trên cơ sở những nhóm đối tượng và hình thức thực hiện khác nhau. Đồng thời, qua thời gian, có thể nhận thấy các chế độ an sinh xã hội ngày càng có sự phát triển hơn, bao quát các thành viên trong xã hội, đồng thời đảm bảo những nhu cầu sống thiết yếu cho nhân dân.

          Xét về mặt thực tiễn, việc thực hiện các chế độ an sinh xã hội trước tiên thuộc về trách nhiệm của nhà nước. Theo đó, Nhà nước đảm bảo ban hành và thực hiện các chế độ phù hợp với hoàn cảnh kinh tế - xã hội, đồng thời phù hợp truyền thống của dân tộc. Sự tham gia của Nhà nước cũng đồng thời bảo đảm cho việc thực hiện các chính sách về an sinh xã hội được tốt hơn, đồng thời đảm bảo tính công bằng của xã hội. Nhà nước giữ vai trò quan lý xã hội thông qua việc ban hành pháp luật và cũng đồng thời thực hiện các chế độ an sinh thông qua việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về an sinh xã hội. Mặt khác, có thể ví Nhà nước như “nhạc trưởng” với vai trò trung tâm điều tiết các hoạt động an sinh xã hội, khuyến khích và tạo điều kiện cho bất kỳ cá nhân, tổ chức nào cũng có thể tham gia thực hiện an sinh xã hội. Bên cạnh vai trò quản lý và điều tiết của nhà nước nhằm thực hiện có hiệu quả các chế độ an sinh xã hội, cộng đồng xã hội cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa, xã hội hóa các hoạt động an sinh xã hội, đảm bảo cho việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội được tốt hơn. Đồng thời, giữ vai trò là người giám sát các hoạt động của Nhà nước trong việc thực hiện các chế độ an sinh.

          Đồng thời, để bảo đảm thực hiện một cách có hiệu quả hoạt động an sinh xã hội, Nhà nước huy đọng mọi người lực tài chính và nhân lực, hình thành phong trào có tính chất sâu rộng với toàn thể các tầng lớp nhân dân. Thực tế cho thất bên cạnh các chế độ trợ cấp từ Ngân sách nhà nước, sự hỗ trợ, giúp đỡ của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước góp phần quan trọng trong việc bảo vệ cuộc sống của người dân, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống. Những đóng góp của các tổ chức, cá nhân tiêu biểu như Qũy đền ơn đáp nghĩa, Qũy vì người nghèo, Qũy bảo trợ trẻ em tàn tật, Qũy ủng hộ nạn nhân chất độc da cam,… trong thời gian qua đã chứng minh rõ nét những thành công của việc xã hội hóa hoạt động an sinh.

          Đa dạng hóa, xã hội hóa các hoạt động an sinh xã hội vừa là nguyên tắc, vừa là phương thức thực hiện đảm bảo mục tiêu của an sinh xã hội. Trong điều kiện hiện nay, việc thực hiện nguyên tắc này được đặt trên cơ sở tư tưởng tiến bộ với vai trò của Nhà nước là người bảo trợ lớn nhất với nguồn tài chính khổng lồ cần phải được thay thế bằng việc xác định giới hạn cần thiết của sự bảo vệ và quan trọng hơn cả là Nhà nước cần có những biện pháp huy động sự tham gia của đông đảo thành viên xã hội, của chính bản thân đối tượng tạo cơ sở, nền tảng cho sự ổn định và phát triển bền vững. Nhà nước không nên can thiệp rộng, cụ thể, chi tiết và thực hiện thay nghĩa vụ cộng đồng mà sự tham gia trực tiếp của Nhà nước cần theo hướng “Nhà nước ít như cần thiết, cộng đồng nhiều như có thể” Để có được một hệ thống an sinh xã hội phát triển đủ sức chống đỡ với các rủi ro xã hội một ngày tăng lên đòi hỏi nhà nước và mỗi các nhân trong xã hội phải thực sự nỗ lực hết mình và chia sẻ rủi roc ho nhau, có như vậy hoạt động an sinh xã hội mới thể hiện được đúng bản chất “tương trợ cộng đồng” của nó.